De geschiedenis van de Hekserij

Het woord ‘heks’ komt van het woord ‘hexe’, wat oorspronkelijk weer voort is gekomen uit het Middel-Nederlandse ‘haghetisse’, wat ‘heggerijder’ betekent. De heg staat hierbij symbool voor de grens tussen twee werelden: de fysieke en de spirituele wereld. De heks verstond dus de kunst om over deze heg te gaan, naar de andere wereld.
De woorden ‘wicca’ en ‘witch’ komen van het oude Engelse woord ‘wicce’, wat heks betekent, en ‘wicca’ ofwel tovenaar. Deze woorden stammen weer af van het Indo-europese ‘weik’ dat letterlijk ‘ombuigen’ betekent, maar inhoudelijk slaat op ‘waarzeggerij’. Volgens Gerald Gardner, de grondlegger van de Moderne Hekserij, komt ‘wicca’ van het Saksische ‘wiglaer’, wat een samenvoeging moet zijn van ‘wig’ (afgodsbeeld) en ‘laer’ (leren). ‘Wicca’ zou dan een afkorting zijn van ‘wiglaer’.

Tijdens de opkomst van het christendom in Noord-Europa werden de hogere sociale lagen tot het christendom bekeerd. De onderste lagen, de boeren, bleven de heidense religies aanhangen. Dit waren religies die gebaseerd waren op de krachten van de natuur en waarin, in tegenstelling tot in het christendom, meerdere Goden en Godinnen werden vereerd. De betekenis van ‘heiden’ volgens het woordenboek van Van Dale is ‘iemand die niet de juiste of in het geheel geen religie aanhangt’. Ook heksen zijn dus heidenen, maar tegenwoordig wordt hiervoor meestal de term ‘paganist’ gebruikt, naar het engelse ‘pagan’.
De christenen zagen de heidenen als een bedreiging en opende de ‘jacht’ op hen. Zij zouden zich laten bekeren of anders stond het een pijnlijke en meestal dodelijke straf te wachten. Velen lieten zich dan ook bekeren, maar bleven in het geheim hun eigen Goden en Godinnen vereren. In vele oude kerken zijn hier ook nog afbeeldingen van terug te vinden. In Groot-Brittannië bijvoorbeeld zijn er in vele christelijk kerken, kathedralen en kloosters afbeeldingen te zien van The Green Man. Op die manier konden de heidenen toch nog hun eigen Goden vereren. Men zegt ook wel dat de heilige maagd Maria, moeder van Jezus Christus, een meer goddelijke status heeft gekregen, doordat zij de verering van de Moedergodin moest vervangen.

De heksenvervolgingen hebben vele ongelukkige gevolgen gehad. De mensen, voornamelijk vrouwen, die op de brandstapels en martelwerktuigen belandden waren waarschijnlijk niet eens heksen. Er zijn zo’n vijftigduizend mensen beschuldigd van hekserij, maar er was weinig voor nodig om dit voor elkaar te krijgen. Soms was het gewoon nodig om, bijvoorbeeld na een mislukte oogst of het heersen van een besmettelijke ziekte als de pest, iemand de schuld te geven. Men vergat alleen dat ook deze ‘heksen’ er weinig aan hadden als er geen voedsel zou zijn of er een ziekte zou heersen. Door de zware martelingen gaven de mensen echter al vrij snel toe, ook al ging het dan om een valse bekentenis.

In de middeleeuwen geloofde men dat een heks op een bezem kon vliegen en daardoor wel heel erg weinig moesten wegen. Daartoe werden de heksenwagen geïntroduceerd en iedereen die beschuldigd werd van hekserij moest hier eerst op worden gewogen. Wie te licht werd bevonden was een heks en werd ter dood veroordeeld. De waagmeesters, die de beschuldigden moesten wegen waren echter vaak onbetrouwbaar en makkelijk om te kopen. Op die manier werden er nog steeds vele vrouwen vals beschuldigd. In Nederland kwam hier een eind aan tijdens een proces in 1545 in Polsbroek. Karel de Vijfde was bij dit proces aanwezig en kon niet geloven dat de vrouw die terecht stond zo licht was als de waagmeester zei. Hij nam haar daarom mee naar de heksenwaag in Oudewater om haar opnieuw te wegen. Hier bleek zij inderdaad zwaarder te zijn en de vrouw werd vrijgesproken. Naar aanleiding hiervan gaf Karel de Vijfde de heksenwaag in Oudewater een speciaal privilege: wie werd beschuldigd van hekserij en op deze waag niet te licht werd bevonden kreeg een certificaat waarmee men was vrijgesproken van deze beschuldigingen. Dit had tot gevolg dat mensen uit heel Europa naar deze heksenwaag kwamen om zich te laten wegen. De Heksenwaag in Oudewater is er nog steeds en is nu een museum dat zeker de moeite waard is om te bezoeken als je meer wilt weten over de geschiedenis van de heksenvervolgingen. Ook kan elke bezoekers zich hier laten wegen en een certificaat krijgen.

Nu is duidelijk dat de beschuldigden geen echte heksen waren, maar de vervolgingen hebben er wel voor gezorgd dat het woord ‘hekserij’ een negatieve lading heeft. Dat is een van de redenen waarom Moderne Heksen zich tegenwoordig liever ‘wicca’ noemen dan ‘heks’, maar er zijn er ook die juist voor kiezen om zichzelf zo te noemen. Velen doen dit uit solidariteit met de onschuldige slachtoffers die voor deze religie hebben geleden. In de media verschijnen steeds meer heksen die willen te laten zien dat heksen juist hele spirituele en wijze vrouwen én mannen zijn en niet de lelijke en enge vrouwen uit sprookjes. Zij kiezen er juist voor om zichzelf ‘heks’ te noemen om zo te laten zien dat het woord ook een positieve lading kan hebben.

De geschiedenis van de Wicca, ook wel de Moderne Hekserij genoemd, ligt een stuk dichterbij dan die van de Oude Religie. Deze begon namelijk in de jaren vijftig, toen het boek ‘Witchcraft Today’ van Gerald Gardner werd gepubliceerd. Het boek was het eerst non-fictie boek van Gardner en verscheen in 1954, drie jaar nadat de Witchcraft Act (de wet waarin het verbod op hekserij was vastgelegd) in Groot Brittanië was opgeheven. In ‘Witchcraft Today’ vertelde hij dat heksen nog steeds bestaan en beschreef hij wat hekserij volgens hem in zou houden. In het boek werd voor het eerst de kant van de heksen belicht, in tegenstelling tot de mening van de christenen over hekserij, die de heksenvervolgingen en –martelingen tot gevolg had gehad.
Gardner schreef het boek, omdat hij bang was dat deze religie zou uitsterven, als mensen niet snel achter de waarheid zouden komen. Op dat moment geloofde hij dat het einde van de hekserij in zicht was. Nadat Witchcraft Today was verschenen kwamen er verschillende reacties van covens uit heel Groot Brittanië, die de schrijver wilden laten weten dat zij ook actief waren in de hekserij.
Later zou blijken dat het verschijnen van Witchcraft Today voor een grote ommezwaai in de wereld van spiritualiteit en in het bijzonder het paganisme, had gezorgd. Witchcraft Today bracht de Hekserij onder de aandacht en langzamerhand werd de Moderne Hekserij, een beweging die door Gardners teksten was begonnen, een steeds populairder geloof. Nu is de Wicca zelfs een van de snelst groeiende religies in de wereld en dat is voor een groot deel te danken aan Gerald Gardner.

Over de geloofwaardigheid van de woorden Gardner bestaat enige discussie. Er is veel twijfel of deze man werkelijk is ingewijd in een oude coven, zoals hij zelf stelde. Een van de personen die dit niet gelooft, is de Amerikaan Aidan Kelly, die in zijn boek ‘Crafting the Art of Magic’ beweert dat er in het begin van de twintigste eeuw nooit oude paganistische covens in Engeland bestaan konden hebben . Kelly kan dit echter niet bewijzen.
Ook over het bestaan van Dorothy Clutterbuck of ‘Old Dorothy’, de vrouw die Gardner in 1939, vlak voor het begin van de Tweede Wereld Oorlog, zou hebben ingewijd in de Moderne Hekserij. Het bestaan van Dorothy Clutterbuck werd onderzocht door Doreen Valiente, die in 1953 werd ingewijd door Gardner . Het is gebleken dat er inderdaad iemand met deze naam heeft gewoond nabij Christenchurch, rond dezelfde tijd dat Gerald Gardner hier verbleef. Zij werd in 1880 geboren en stierf in 1951, hetzelfde jaar dat de Witchcraft Act werd afgeschaft. Er zijn echter geen bewijzen dat zij Wicca-Hogepriesteres was, laat staan dat zij Gardner heeft ingewijd.

Over de rol die Gardner heeft gespeeld in de hekserij, zoals we de nu kennen, bestaan verschillende ideeën. Volgens sommigen zou hij de Moderne Hekserij zelf hebben bedacht en gecreëerd, volgens anderen heeft hij een religie die ooit heeft bestaan opnieuw ontdekt en nieuw leven ingebracht en weer anderen zeggen dat Gardner de hekserij alleen onder de aandacht heeft gebracht van anderen. Waarschijnlijk ligt het antwoord ergens tussen al deze theorieën in. Gardner was een heks, ingewijd of niet, en de Moderne Hekserij is een natuurreligie die gebaseerd is op voorchristelijke Europese religies. Maar er zijn ook elementen in de Wicca die nieuw lijken te zijn. Zo heeft Gardner waarschijnlijk zelf de begroetingsterm ‘Blessed Be’ verzonnen.

Gerald Brosseau Gardner stierf op 12 februari 1964, tijdens een bootreis naar Libanon. Tegen die tijd had hij al vele heksen ingewijd en had hij een netwerk van heksen en covens dat reikte tot aan de Verenigde Staten, waar de Wicca nu, evenals in Canada en Australië, de snelst groeiende religie is.
Of hij nu wel of niet de hekserij heeft herontdekt, (opnieuw) heeft uitgevonden of ‘slechts’ opnieuw onder de aandacht heeft gebracht, één ding is zeker: met zijn boek Witchcraft Today was Gardner de eerste persoon die opkwam voor de hekserij. Doordat hij de Moderne Hekserij bekend maakte aan de wereld, is het geworden wat het nu is.

(Bron: Heks Online)

Lees ook:Heks Online lanceert special over Gardner
Lees ook:Heks Online lanceert special over Gerald Gardner
Lees ook:Het begin van de Moderne Hekserij (deel 2)
Lees ook:Het begin van de Moderne Hekserij (deel 1)
Lees ook:Column Lunadea: Moderne Hekserij

Geen reacties // Reageer

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

Naam

Website

Het kan vijf minuten duren voordat nieuwe reacties zichtbaar zijn.

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>